İçeriğe geç

ÖABT · Türk Dili ve Edebiyatı

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı: Türk Halk Edebiyatı (TDE)

ÖSYM'nin 2026-MEB-AGS Kılavuzu'na göre bu konu Türk Dili ve Edebiyatı ÖABT'sinin yaklaşık %20'sini oluşturur (50 sorunun yaklaşık 10 sorusu).

Bölümler

  1. 1. Halk edebiyatının kapsamı ve halk bilimi kavramları
    • Halk edebiyatını divan edebiyatından ayıran temel ölçütleri açıklamayı
    • Anonim, âşık ve dinî-tasavvufi kolları özellikleriyle ayırt etmeyi
    • Sözlü kültür ürünlerinde anonimlik, varyant ve icra kavramlarını kullanmayı
  2. 2. İslamiyet öncesi sözlü gelenek
    • Sav, sagu ve koşuğu işlev, konu ve biçimle ayırt etmeyi
    • Sığır, şölen ve yuğ törenleriyle ürünleri eşleştirmeyi
    • Ozan-kam-baksı geleneğinin âşıklığa uzanan çizgisini açıklamayı
  3. 3. Destan geleneği
    • Destanın oluşum evrelerini ve ayırt edici özelliklerini açıklamayı
    • Doğal destan ile yapma destanı ayırt etmeyi
    • Türk destanlarını ait oldukları topluluklarla eşleştirmeyi
  4. 4. Dede Korkut Hikâyeleri ve halk hikâyeleri
    • Dede Korkut Hikâyeleri'nin yapısını, dilini ve destanla hikâye arasındaki yerini açıklamayı
    • Halk hikâyelerinin anlatım düzenini (döşeme, nazım-nesir karışık yapı, dua) tanımayı
    • Aşk ve kahramanlık hikâyelerini örnekleriyle ayırt etmeyi
  5. 5. Halk şiirinde biçim bilgisi
    • Bir dizenin hece ölçüsünü ve durak yerini belirlemeyi
    • Yarım, tam kafiye ile rediti ayırt etmeyi
    • Dörtlükte uyak düzenini çıkarıp nazım şekline ulaşmayı
  6. 6. Anonim halk şiiri
    • Mâni türlerini (düz, kesik, yedekli) yapılarıyla ayırt etmeyi
    • Türkünün bent-bağlama yapısını ve türlerini açıklamayı
    • Ninni, ağıt ve tekerlemeyi işlev ve bağlamla eşleştirmeyi
  7. 7. Âşık edebiyatı geleneği
    • Âşıklık geleneğinin kurumlarını (usta-çırak, mahlas, bade, atışma) açıklamayı
    • Koşma, semai, varsağı ve destanı biçim özellikleriyle ayırt etmeyi
    • Güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıtı konu ve tona göre ayırt etmeyi
  8. 8. Âşıklar ve yüzyıllar
    • Âşık edebiyatının önemli temsilcilerini yüzyıllarına göre sıralamayı
    • Temsilcileri öne çıkan tür ve tavırlarıyla eşleştirmeyi
    • Âşık şiirinin divan şiiriyle etkileşimini (aruzla şiir, divan oluşturma) açıklamayı
  9. 9. Dinî-tasavvufi halk edebiyatı
    • Tekke edebiyatının amacını, dilini ve biçim özelliklerini açıklamayı
    • İlahi, nefes, deme, nutuk, devriye ve şathiyeyi ayırt etmeyi
    • Ahmet Yesevi'den Pir Sultan Abdal'a temsilcileri eserleriyle eşleştirmeyi
  10. 10. Halk anlatıları ve kalıp sözler
    • Masal, efsane ve fıkrayı inanç, gerçeklik ve yapı açısından ayırt etmeyi
    • Masalın kalıp bölümlerini (tekerleme, giriş, gelişme, bitiş tekerlemesi) tanımayı
    • Atasözü, deyim ve bilmeceyi işlevleriyle ayırt etmeyi
  11. 11. Geleneksel Türk tiyatrosu
    • Karagöz, ortaoyunu ve meddahı sahne, kişi ve yapı açısından ayırt etmeyi
    • Karagöz oyununun bölümlerini sıralamayı
    • Köy seyirlik oyunlarının işlevini açıklamayı

Bu branşı çalış →

Örnek sorular

Örnek soru 1

Aşağıdaki halk hikâyelerinden hangisi konusu bakımından ötekilerden farklıdır?

  1. A) Kerem ile Aslı
  2. B) Âşık Garip
  3. C) Arzu ile Kamber
  4. D) Köroğlu kolları
  5. E) Tahir ile Zühre
Çözümü gör

Doğru cevap: D

Adım 1: Halk hikâyeleri konularına göre aşk hikâyeleri ve kahramanlık hikâyeleri olarak ikiye ayrılır. Adım 2: Kerem ile Aslı, Âşık Garip, Arzu ile Kamber ve Tahir ile Zühre aşk konulu halk hikâyeleridir; kahramanları sevgiliye kavuşmak için sınavlardan geçer. Adım 3: Köroğlu ise Köroğlu'nun ve Çamlıbel'deki yiğitlerinin kahramanlıklarını anlatan kollardan oluşur; kahramanlık hikâyesidir. Sonuç: Köroğlu kolları Diğer şıklar: Kerem ile Aslı, Âşık Garip, Arzu ile Kamber ve Tahir ile Zühre aynı (aşk) grubundadır; bu yüzden farklı olan bunlar değildir.

Örnek soru 2

Bir öğrenci sunumunda bir halk şairini şöyle tanıtıyor: "XX. yüzyılda yaşadı; küçük yaşta gözlerini kaybetti. Sazıyla Anadolu'yu dolaştı. Şiirlerinde toprak sevgisi, ölüm, insan ve doğa temalarını sade bir dille işledi; âşıklık geleneğini Cumhuriyet döneminde sürdürdü." Tanıtılan âşık aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Karacaoğlan
  2. B) Âşık Veysel
  3. C) Seyrani
  4. D) Erzurumlu Emrah
  5. E) Dertli
Çözümü gör

Doğru cevap: B

Adım 1: XX. yüzyılda yaşaması, küçük yaşta görme yetisini yitirmesi, sazıyla gezmesi ve toprak, ölüm, insan temalarını işlemesi Âşık Veysel'i tanıtır. Adım 2: Âşık Veysel âşıklık geleneğini Cumhuriyet döneminde sürdüren en tanınmış âşıklardandır. Sonuç: Âşık Veysel Diğer şıklar: Karacaoğlan XVII. yüzyılda yaşamış, güzellemeleriyle bilinir; Erzurumlu Emrah XIX. yüzyılda divan şiirinden etkilenmiştir. Seyrani ve Dertli XIX. yüzyıl âşıklarıdır ve taşlamalarıyla tanınır; hiçbiri XX. yüzyılla anılmaz.

Bu konuda 100 açıklamalı soru var. Yanlış yaptığın sorular aralıklı tekrar takvimine girer.

Diğer konular

Branşa dön →

Sık sorulan sorular

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı testinde Türk Halk Edebiyatı (TDE) konusundan kaç soru çıkar?

ÖSYM kılavuzundaki yaklaşık ağırlık %20; 50 soruluk testte bu yaklaşık 10 soru demektir.

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Halk Edebiyatı (TDE) konusunda neler var?

1. Halk edebiyatının kapsamı ve halk bilimi kavramları, 2. İslamiyet öncesi sözlü gelenek, 3. Destan geleneği, 4. Dede Korkut Hikâyeleri ve halk hikâyeleri, 5. Halk şiirinde biçim bilgisi, 6. Anonim halk şiiri, 7. Âşık edebiyatı geleneği, 8. Âşıklar ve yüzyıllar, 9. Dinî-tasavvufi halk edebiyatı, 10. Halk anlatıları ve kalıp sözler, 11. Geleneksel Türk tiyatrosu.

Giriş yapmadan kısa bir ders oku ve çözümlü 3 soru çöz; giriş yaparsan ilerlemen kaydedilir.