İçeriğe geç

ÖABT · Türkçe

ÖABT Türkçe: Dil Bilgisi ve Dil Bilimi

ÖSYM'nin 2026-MEB-AGS Kılavuzu'na göre bu konu Türkçe ÖABT'sinin yaklaşık %24'ünü oluşturur (50 sorunun yaklaşık 12 sorusu).

Bölümler

  1. 1. Dil ve dil biliminin temel kavramları
    • Dilin temel özelliklerini örnek üzerinde tanımayı
    • Gösterge, dil-söz, eşzamanlı-artzamanlı, dizisel-dizimsel kavramlarını ayırt etmeyi
    • Jakobson'un dil işlevlerini iletişim ögeleriyle eşleştirmeyi
    • Dil biliminin alt alanlarını inceledikleri birime göre sıralamayı
  2. 2. Dillerin sınıflandırılması ve Türkçenin tarihî gelişimi
    • Dilleri yapı bakımından sınıflandırmayı ve Türkçenin eklemeli yapısını örnekle göstermeyi
    • Türkçenin yapı özelliklerini başka dillerle karşılaştırmayı
    • Lehçe, şive ve ağız kavramlarını ayırt etmeyi
    • Türkçenin tarihî gelişiminin ana çizgisini sıralamayı
  3. 3. Ses bilgisi ve ses olayları
    • Ses ile sesbirimi ayırmayı ve Türkçenin hece yapısını çözümlemeyi
    • Uzun ünlü ve düzeltme işaretinin kullanıldığı yerleri belirlemeyi
    • TDK kurallarına göre ses olaylarını ve programdaki yardımcı ünsüzleri ayırt etmeyi
    • Ses olaylarını yazım yanlışlarının kaynağı olarak yorumlamayı
  4. 4. Yapı bilgisi: kök, gövde ve ekler
    • Sözcüğü kök, gövde ve eklerine ayırmayı
    • Yapım ekiyle çekim ekini işlevlerine göre ayırt etmeyi
    • Basit, türemiş ve birleşik sözcükleri ayırt etmeyi
    • Birleşik sözcüklerin kuruluş yollarını TDK yazımıyla ilişkilendirmeyi
  5. 5. İsim soylu sözcükler ve tamlamalar
    • İsim, sıfat, zamir ve zarfı cümledeki görevine göre ayırt etmeyi
    • İsim durum eklerini ve ilgi ekini işlevleriyle tanımayı
    • Sıfat türlerini ve adlaşmış sıfatı belirlemeyi
    • Belirtili, belirtisiz isim tamlamasını ve sıfat tamlamasını ayırt etmeyi
  6. 6. Edat, bağlaç ve ünlem
    • Edatı, bağlacı ve ünlemi işlevlerine göre ayırt etmeyi
    • Aynı sözcüğün cümlede edat ya da bağlaç olabildiğini göstermeyi
    • "de, ki, mi" yazımını TDK kurallarına göre uygulamayı
    • Bağlaçları programdaki işlevlerle (zıtlık, sebep-sonuç) ilişkilendirmeyi
  7. 7. Fiil: kip, kişi, ek fiil ve birleşik fiiller
    • Fiilleri anlamına göre iş, durum ve oluş fiili olarak ayırmayı
    • Haber ve dilek kiplerini, kişi eklerini ve kip kaymasını çözümlemeyi
    • Ek fiilin görevlerini ve birleşik zamanlı fiilleri belirlemeyi
    • Birleşik fiillerin kuruluşunu ve yazımını açıklamayı
  8. 8. Fiilimsiler ve fiil çatısı
    • İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerini ayırt etmeyi
    • Fiilimsiyi çekimli fiilden ve kalıcı isimden ayırmayı
    • Fiilleri öznesine göre (etken, edilgen, dönüşlü, işteş) sınıflandırmayı
    • Fiilleri nesnesine göre (geçişli, geçişsiz) ayırt etmeyi
  9. 9. Cümlenin ögeleri ve cümle türleri
    • Yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümlecini bulmayı
    • Gerçek özne, sözde özne ve gizli özneyi ayırt etmeyi
    • Cümleleri yüklemine, yerine, anlamına ve yapısına göre sınıflandırmayı
    • Özne-yüklem uyumunu denetlemeyi
  10. 10. Yazım ve noktalama kuralları
    • Büyük harf, kesme işareti, sayı ve kısaltma yazımını TDK'ye göre uygulamayı
    • Birleşik sözcük, ikileme ve ek fiil yazımında karar vermeyi
    • Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta ve üç noktanın kullanım yerlerini ayırt etmeyi
    • Öğrenci yazılarındaki yazım-noktalama yanlışlarını kuralına göre sınıflandırmayı
  11. 11. Anlatım bozuklukları
    • Anlam kaynaklı anlatım bozukluklarını türlerine göre ayırt etmeyi
    • Yapı kaynaklı bozuklukları (öge eksikliği, uyumsuzluk, ek ve tamlama yanlışı) bulmayı
    • Bozuk cümleyi en az değişiklikle düzeltmeyi
    • Öğrenci yazılarındaki bozuklukları geri bildirime dönüştürmeyi
  12. 12. Anlam bilimi, söz varlığı ve işlev temelli dil yapıları
    • Sözcükler arasındaki anlam ilişkilerini (eş, zıt, eş sesli, çok anlamlı, alt-üst anlamlı) ayırt etmeyi
    • Anlam olaylarını (daralma, genişleme, ad aktarması, deyim aktarması, dolaylama, güzel adlandırma, terimleşme) örnek üzerinde belirlemeyi
    • Türkçe programının işlev temelli dil yapıları ve söz varlığı yaklaşımını açıklamayı
    • Dil yapılarını bildirdikleri işleve göre (karşılaştırma, amaç, tahmin, sebep-sonuç) sınıflandırmayı

Bu branşı çalış →

Örnek sorular

Örnek soru 1

Bir öğretmen, çoğul ekinin her zaman çokluk bildirmediğini göstermek için öğrencilerinden aşağıdaki cümleleri incelemelerini istiyor. Hangi cümlede -ler eki "bir kişi ve ailesi" anlamı katmıştır?

  1. A) Bayramda teyzemlere gideceğiz.
  2. B) Kitaplar rafa düzgünce dizildi.
  3. C) Öğrenciler bahçede bekliyor.
  4. D) Kuşlar sonbaharda göç etti.
  5. E) Ağaçlar bu yıl erken çiçek açtı.
Çözümü gör

Doğru cevap: A

Adım 1: Çoğul eki genellikle bir varlığın birden fazla olduğunu bildirir; ancak bazı kullanımlarda başka anlamlar katar. Adım 2: "teyzemlere" sözcüğünde gidilen yer tek bir teyzenin evidir; ek, teyze ile ailesini birlikte anlatmaktadır. Sonuç: Bayramda teyzemlere gideceğiz. Diğer şıklar: "Kitaplar", "Öğrenciler", "Kuşlar" ve "Ağaçlar" sözcüklerinde ek, aynı türden birden fazla varlığı bildirmektedir; yani ek olağan çokluk anlamındadır. Bu cümlelerde aile ya da topluluk anlamı yoktur.

Örnek soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde büyük ve küçük harf kullanımı TDK kurallarına uygundur?

I. Okullar her yıl eylülde açılır.

II. Kurtuluş Savaşı'nı anlatan bir belgesel izledik.

III. Babam her yaz karadeniz'e tatile gider.

  1. A) Yalnız I
  2. B) Yalnız III
  3. C) I ve II
  4. D) I ve III
  5. E) II ve III
Çözümü gör

Doğru cevap: C

Adım 1: TDK'ye göre ay ve gün adları belirli bir tarih bildirmiyorsa küçük harfle yazılır; "eylülde" yazımı doğrudur. Adım 2: Tarihî olayların, çağların ve dönemlerin adları büyük harfle yazılır ve özel ada gelen ek kesmeyle ayrılır: "Kurtuluş Savaşı'nı" yazımı doğrudur. Adım 3: Deniz adları özel addır ve büyük harfle başlar; "karadeniz'e" yerine "Karadeniz'e" yazılmalıdır. Sonuç: I ve II Diğer şıklar: Yalnız I, doğru yazılmış tarihî olay adını dışarıda bırakır. Yalnız III, I ve III ile II ve III, küçük harfle yazılmış deniz adını doğru sayar.

Bu konuda 125 açıklamalı soru var. Yanlış yaptığın sorular aralıklı tekrar takvimine girer.

Diğer konular

Branşa dön →

Sık sorulan sorular

ÖABT Türkçe testinde Dil Bilgisi ve Dil Bilimi konusundan kaç soru çıkar?

ÖSYM kılavuzundaki yaklaşık ağırlık %24; 50 soruluk testte bu yaklaşık 12 soru demektir.

ÖABT Türkçe Dil Bilgisi ve Dil Bilimi konusunda neler var?

1. Dil ve dil biliminin temel kavramları, 2. Dillerin sınıflandırılması ve Türkçenin tarihî gelişimi, 3. Ses bilgisi ve ses olayları, 4. Yapı bilgisi: kök, gövde ve ekler, 5. İsim soylu sözcükler ve tamlamalar, 6. Edat, bağlaç ve ünlem, 7. Fiil: kip, kişi, ek fiil ve birleşik fiiller, 8. Fiilimsiler ve fiil çatısı, 9. Cümlenin ögeleri ve cümle türleri, 10. Yazım ve noktalama kuralları, 11. Anlatım bozuklukları, 12. Anlam bilimi, söz varlığı ve işlev temelli dil yapıları.

Giriş yapmadan kısa bir ders oku ve çözümlü 3 soru çöz; giriş yaparsan ilerlemen kaydedilir.