İçeriğe geç

ÖABT · Türkçe

ÖABT Türkçe: Eski Türk Edebiyatı (Türkçe)

ÖSYM'nin 2026-MEB-AGS Kılavuzu'na göre bu konu Türkçe ÖABT'sinin yaklaşık %10'unu oluşturur (50 sorunun yaklaşık 5 sorusu).

Bölümler

  1. 1. İslami dönemin ilk eserleri
    • Geçiş dönemini (Karahanlı dönemi) Türk edebiyatının dönemleri içinde konumlandırmayı
    • Kutadgu Bilig, Divanü Lügati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık ve Divan-ı Hikmet'i yazar, amaç ve biçimle eşleştirmeyi
    • Bu eserlerde eski gelenekle yeni etkinin nasıl bir arada bulunduğunu açıklamayı
  2. 2. Divan edebiyatının genel özellikleri
    • Divan edebiyatının kaynaklarını ve dünya görüşünü açıklamayı
    • Mazmun, soyut güzellik ve parça güzelliği kavramlarını bir beyit üzerinde göstermeyi
    • Divan ile halk şiiri arasındaki benzerlik ve etkileşimi örneklemeyi
  3. 3. Aruz ölçüsü ve divan şiirinde ahenk
    • Aruzda açık ve kapalı heceyi belirleyip bir dizeyi işaretlemeyi
    • Tef'ile ve kalıp kavramlarını kullanarak bir dizenin kalıbını bulmayı
    • İmale, zihaf, ulama ve med kavramlarını ayırt etmeyi
    • Beyit, mısra-ı berceste, redif ve mahlas gibi ahenk ve yapı terimlerini tanımlamayı
  4. 4. Beyitle kurulan nazım biçimleri
    • Gazel, kaside, mesnevi, kıta ve müstezatı birim, uyak ve konu bakımından ayırt etmeyi
    • Gazelin ve kasidenin bölümlerini adlarıyla eşleştirmeyi
    • Mesnevinin neden anlatı türü işlevi gördüğünü açıklamayı
  5. 5. Bentle ve dörtlükle kurulan nazım biçimleri
    • Rubai, tuyuğ, şarkı ve murabbayı yapı ve konu bakımından ayırt etmeyi
    • Muhammes ve tahmis ilişkisini açıklamayı
    • Terkib-i bent ile terci-i bendi vasıta beytinin durumuna göre ayırt etmeyi
  6. 6. Divan şiirinde nazım türleri
    • Nazım biçimi ile nazım türü arasındaki farkı açıklamayı
    • Tevhit, münacat, naat, mersiye, methiye ve hicviyeyi konularına göre tanımayı
    • Bir şiirin hem biçimini hem türünü birlikte belirlemeyi
  7. 7. Söz sanatları
    • Teşbih, istiare, mecaz-ı mürsel ve kinayeyi benzetme ilişkisine göre ayırt etmeyi
    • Tevriye, tecahül-i arif, hüsn-i talil, telmih, tezat ve mübalağayı örnek üzerinde tanımayı
    • Teşhis-intak, iktibas, irsal-i mesel, tenasüp ve leff ü neşri bir beyitte bulmayı
  8. 8. Divan nesri ve türleri
    • Süslü, orta ve sade nesri dil ve amaç bakımından ayırt etmeyi
    • Tezkire, seyahatname, sefaretname, siyer, münşeat, siyasetname ve tarih türlerini tanımlamayı
    • Nesir türlerini temsilci eserleriyle eşleştirmeyi
  9. 9. Yüzyıllara göre şairler ve yazarlar
    • Divan edebiyatının önemli şair ve yazarlarını yüzyıllarına göre sıralamayı
    • Şairleri temsil ettikleri akım ya da tarzla (hikemî tarz, mahallîleşme, Sebk-i Hindî) eşleştirmeyi
    • Tartışmasız eser-yazar eşleşmelerini kullanarak bir metni yazarına bağlamayı

Bu branşı çalış →

Örnek sorular

Örnek soru 1

Bir öğretmen, bu ders için yazdığı aşağıdaki bendi gösterip öğrencilerden biçimini bulmalarını istiyor. Bilgi olarak şunları ekliyor: Şiir bestelenmek amacıyla yazılmış, toplam üç bentten oluşuyor ve her bent aynı dizeyle bitiyor.

"Bir bahar daha geçti bu yaz da geldi

Gül gibi solduk yine ey yâr sensiz

Gözlerim yollarda yine dolup geldi

Gül gibi solduk yine ey yâr sensiz"

Şiirin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Rubai
  2. B) Tuyuğ
  3. C) Muhammes
  4. D) Murabba
  5. E) Şarkı
Çözümü gör

Doğru cevap: E

Adım 1: Şiir dört dizelik bentlerden oluşuyor; ilk bentte ikinci ve dördüncü dizeler aynen tekrarlanıyor ve bu dize her bendin sonunda nakarat olarak yineleniyor. Adım 2: Bestelenmek amacıyla yazılması, nakarat ve aAaA, bbbA düzeni şarkının ayırt edici özellikleridir. Sonuç: Şarkı Diğer şıklar: Rubai ve tuyuğ tek dörtlükten oluşur; üç bentli olamaz. Muhammesin bentleri beşer dizedir. Murabba da dörtlüklerle kurulur ve nakaratlı olabilir; ama bestelenme amacı taşımaz. Soruda verilen bestelenme amacı şiiri şarkıya bağlayan ipucudur.

Örnek soru 2

Harnâme ve Hüsrev ü Şirin adlı mesnevilerin şairi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Şeyhî
  2. B) Şeyyad Hamza
  3. C) Süleyman Çelebi
  4. D) Ahmedî
  5. E) Fuzûlî
Çözümü gör

Doğru cevap: A

Adım 1: Ders kitabına göre XV. yüzyılın büyük divan şairlerinden Şeyhî, Çelebi Mehmet'in hekimliğini yapmış ve mesnevi alanında usta kabul edilmiştir. Adım 2: Şeyhî'nin eserleri arasında hiciv türünün en güzel örneklerinden sayılan Harnâme ile aşk temalı Hüsrev ü Şirin mesnevisi bulunur. Sonuç: Şeyhî Diğer şıklar: Ahmedî İskendername'nin, Şeyyad Hamza Yusuf ve Zeliha'nın, Süleyman Çelebi Vesiletü'n-Necat'ın (Mevlid) şairidir. Fuzûlî'nin tanınmış mesnevisi ise Leyla vü Mecnun'dur. Bu şairlerin hiçbiri Harnâme ya da Hüsrev ü Şirin'in yazarı değildir.

Bu konuda 100 açıklamalı soru var. Yanlış yaptığın sorular aralıklı tekrar takvimine girer.

Diğer konular

Branşa dön →

Sık sorulan sorular

ÖABT Türkçe testinde Eski Türk Edebiyatı (Türkçe) konusundan kaç soru çıkar?

ÖSYM kılavuzundaki yaklaşık ağırlık %10; 50 soruluk testte bu yaklaşık 5 soru demektir.

ÖABT Türkçe Eski Türk Edebiyatı (Türkçe) konusunda neler var?

1. İslami dönemin ilk eserleri, 2. Divan edebiyatının genel özellikleri, 3. Aruz ölçüsü ve divan şiirinde ahenk, 4. Beyitle kurulan nazım biçimleri, 5. Bentle ve dörtlükle kurulan nazım biçimleri, 6. Divan şiirinde nazım türleri, 7. Söz sanatları, 8. Divan nesri ve türleri, 9. Yüzyıllara göre şairler ve yazarlar.

Giriş yapmadan kısa bir ders oku ve çözümlü 3 soru çöz; giriş yaparsan ilerlemen kaydedilir.